Η κλιματική κρίση δεν αποτελεί πλέον μια μακρινή ή μελλοντική απειλή. Οι ολοένα συχνότερες και εντονότερες πυρκαγιές, οι ακραίες θερμοκρασίες, οι πλημμύρες, οι ξηρασίες και οι επιπτώσεις τους στην κοινωνία, την οικονομία, τις υποδομές και την καθημερινή ζωή αναδεικνύουν την ανάγκη για ουσιαστική προετοιμασία και προσαρμογή. Το ερώτημα, επομένως, δεν αφορά μόνο το πώς θα περιορίσουμε την κλιματική αλλαγή, αλλά και το κατά πόσο οι κοινωνίες, οι πόλεις και οι θεσμοί μας είναι έτοιμοι να ανταποκριθούν σε μια πραγματικότητα που ήδη διαμορφώνεται.

Στο πλαίσιο αυτό, αναλυτές του ΕΛΙΑΜΕΠ, εκ των οποίων η Μαρία Λογοθέτη, Πρόεδρος και Διευθύνουσα Σύμβουλος του Climate Change Hub και Ειδική Σύμβουλος του ΕΛΙΑΜΕΠ, η Εμμανούέλα Δούση, Kαθηγήτρια στο Εθνικό & Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Επικεφαλής Προγράμματος για το Κλίμα και τη Βιώσιμη Ανάπτυξη στο ΕΛΙΑΜΕΠ και μέλος του Συμβουλίου Στρατηγικής του Κόμβου Κλιματικής Αλλαγής και ο Γιώργος Δικαίος, Marie Curie Fellow στο Πανεπιστήμιο του Leiden, Κύριος Ερευνητής του ΕΛΙΑΜΕΠ και συνεργάτης του Κόμβου, καταθέτουν τη δική τους οπτική για τις προκλήσεις της κλιματικής κρίσης, την ανάγκη προσαρμογής και τη σημασία ενός νέου, βιώσιμου παραγωγικού μοντέλου.

Κλιματική κρίση και η ανάγκη για ένα νέο βιώσιμο μοντέλο

Η Μαρία Λογοθέτη, επισημαίνει ότι η ρήση «κάθε χρόνο και χειρότερα» φαίνεται πλέον να επιβεβαιώνεται με δραματικό τρόπο, σε ό,τι αφορά τις κλιματικές καταστροφές. Το βιώνουμε καθημερινά και στη χώρα μας, με τις μεγάλες πυρκαγιές, τις ακραίες θερμοκρασίες και τις καταστροφές από έντονες βροχοπτώσεις. Παρόμοια φαινόμενα παρατηρούνται σε ολόκληρο τον κόσμο: λιώσιμο των πάγων, υπερχείλιση ποταμών, παρατεταμένες ξηρασίες και σοβαρές διαταραχές στην ισορροπία των οικοσυστημάτων.

Παρά τη σαφή πλέον εικόνα της κλιματικής κρίσης, παρατηρείται καθυστέρηση στη λήψη ουσιαστικών μέτρων, τόσο για την αντιμετώπιση όσο και για την πρόληψη των συνεπειών της. Η διεθνής συγκυρία έχει στρέψει το ενδιαφέρον σε ζητήματα γεω-στρατηγικής και ασφάλειας, συχνά παραβλέποντας ότι η ενεργειακή ασφάλεια αποτελεί βασικό πυλώνα της συνολικής ασφάλειας. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, παρά τον πρωταγωνιστικό της ρόλο στην κλιματική ατζέντα, εξακολουθεί να διστάζει να απομακρύνει αποφασιστικά το παραγωγικό της μοντέλο από τα ορυκτά καύσιμα. Αντίστοιχα, η χώρα μας επιλέγει την αξιοποίηση νέων κοιτασμάτων υδρογονανθράκων, ενώ προβάλλεται ως ενεργειακός κόμβος, χωρίς πάντοτε τα οφέλη να φτάνουν στον τελικό καταναλωτή.

Το βασικό πρόβλημα είναι η έλλειψη πολιτικής βούλησης και ουσιαστικού κοινωνικού διαλόγου για ένα νέο παραγωγικό μοντέλο. Η μη λήψη μέτρων, όμως, θα αποδειχθεί τελικά ακριβότερη από την έγκαιρη προσαρμογή. Οι λύσεις δεν μπορούν να είναι ενιαίες για όλους· το κλειδί για την μετάβαση σε ένα βιώσιμο μοντέλο ζωής είναι η κλίμακα, η συμμετοχή και εν κατακλείδι η δημοκρατία. Η κοινωνία πρέπει να βρίσκεται στο επίκεντρο της πράσινης μετάβασης, ιδιαίτερα επειδή η κλιματική κρίση πλήττει δυσανάλογα τα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα.

Η εποχή των επενδύσεων τεράστιας κλίμακας, με υψηλό περιβαλλοντικό κόστος, πρέπει να επανεξεταστεί. Ίσως θα πρέπει να σκεφτούμε ότι παρήλθε αυτή η εποχή, όπως αυτές που συζητούνται στην χώρα μας για την δημιουργία Mega Data Centers, με επώδυνες επιπτώσεις στην περιοχή εγκατάστασης τους, ως προς την κατανάλωση νερού, ενέργειας και εκπομπών αερίων θερμοκηπίου. Η ανάπτυξη με αυτά τα χαρακτηριστικά μας οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια στην επιδείνωση της κλιματικής κρίσης.

Συνεπώς, το ζητούμενο δεν είναι μόνο η επάρκεια (sufficiency) ), αλλά και αποτελεσματικότητα (efficiency): κάθε λύση οφείλει να αξιολογείται με βάση το πραγματικό οικολογικό της αποτύπωμα και τη συμβολή της σε ένα βιώσιμο μέλλον.

Για το ίδιο θέμα γράφουν επίσης μέλη του Συμβουλίου Στρατηγικής του Κόμβου Κλιματικής Αλλαγής, προσεγγίζοντας την κλιματική κρίση από διαφορετικές οπτικές και αναδεικνύοντας ζητήματα που αφορούν την κλιματική ανθεκτικότητα, την ενεργειακή μετάβαση, την πολιτική προστασία και την προσαρμογή στη νέα κλιματική πραγματικότητα.

Η πρόκληση της προετοιμασίας για τη νέα κλιματική πραγματικότητα

Ο Γιώργος Δικαίος υποστηρίζει ότι δεν είμαστε επαρκώς προετοιμασμένοι για την κλιματική πραγματικότητα που ήδη βιώνουμε. Εστιάζει στο χάσμα ανάμεσα στην επιστημονική γνώση και την κοινωνική και πολιτική δράση, επισημαίνοντας ότι η κλιματική προστασία συχνά υποχωρεί μπροστά στην οικονομική ανάπτυξη και την ανταγωνιστικότητα. Παρά τις προσπάθειες για «πρασίνισμα» της ανθρώπινης δραστηριότητας, θεωρεί ότι οι διαθέσιμες λύσεις δεν έχουν ακόμη αποκτήσει την απαιτούμενη κλίμακα και αποτελεσματικότητα.

Η κλιματική αλλαγή απέναντι στις πολλαπλές κρίσεις της εποχής

Η Εμμανουέλα Δούση εξετάζει τη θέση της κλιματικής αλλαγής μέσα στις σημερινές πολιτικές και οικονομικές προτεραιότητες, επισημαίνοντας ότι συχνά επισκιάζεται από γεωπολιτικές κρίσεις, ενεργειακή ανασφάλεια και πολέμους. Τονίζει την ανάγκη να αντιμετωπιστούν παράλληλα τα αίτια και οι συνέπειες της κλιματικής αλλαγής και υπογραμμίζει ότι απαιτείται ένα ολοκληρωμένο και συνεκτικό πολιτικό σχέδιο, αντί για αποσπασματικές «πράσινες» πολιτικές.

Διαβάστε το πλήρες άρθρο και τις τοποθετήσεις των μελών του Συμβουλίου Στρατηγικής του Κόμβου Κλιματικής Αλλαγής.