Με επίκεντρο τις προκλήσεις και τις προοπτικές της ανθεκτικότητας στα ελληνικά νησιά, πραγματοποιήθηκε  με επιτυχία από το ΕΛΙΑΜΕΠ, την Τρίτη 20 Ιανουαρίου στην Ελληνοαμερικανική Ένωση το συνέδριο με τίτλο «Κλιματική Ανθεκτικότητα στα Νησιά και Τοπική Αυτοδιοίκηση», αναδεικνύοντας τον καθοριστικό ρόλο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στην αντιμετώπιση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής. Το συνέδριο έλαβε χώρα στο πλαίσιο του  προγράμματος Pathways2Resilience (P2R) - Έργο ‘SMILE – Ενίσχυση της ανθεκτικότητας μικρών και μεσαίων νησιών με έμφαση στην Ιθάκη και τη Σκιάθο’ το οποίο υλοποιείται από τους εταίρους: Κόμβος Κλιματικής Αλλαγής και ΕΛΙΑΜΕΠ  με την συμμετοχή των Δήμων Ιθάκης και Σκιάθου, και την υποστήριξη του Resilient Cities Catalyst.

Κείμενο Πολιτικής του ΕΛΙΑΜΕΠ με τίτλο “Κλιματική Ανθεκτικότητα στα Νησιά και Τοπική Αυτοδιοίκηση

Αφορμή για το Συνέδριο αποτέλεσε η παρουσίαση του Κειμένου Πολιτικής του ΕΛΙΑΜΕΠ με τίτλο “Κλιματική Ανθεκτικότητα στα Νησιά και Τοπική Αυτοδιοίκηση” από την κα Εμμανουέλα Δούση, Καθηγήτρια Διεθνών Θεσμών, ΕΚΠΑ, Επικεφαλής, Πρόγραμμα Κλίμα & Βιώσιμη Ανάπτυξη, ΕΛΙΑΜΕΠ και τον κ. Όθωνα Καμινιάρη, Ερευνητή και συγγραφέα κειμένου πολιτικής, Εμπειρογνώμονα για θέματα Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής, Υπουργείο Εξωτερικών. Στο πλαίσιο του συνεδρίου αναπτύχθηκε μια σειρά από θεματικές παρεμβάσεις από εκπροσώπους της επιστημονικής κοινότητας, από φορείς χάραξης πολιτικής, Δήμων και κοινωνικών εταίρων, απαντώντας σε ζητήματα όπως: ο ρόλος της τοπικής αυτοδιοίκησης στην αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών, η προστασία της φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς σε σχέση με την ανεξέλεγκτη δόμηση, αλλά και η σημασία της συνεργασίας με την τοπική κοινωνία για τον ουσιαστικό σχεδιασμό και υλοποίηση στρατηγικών ανθεκτικότητας. 

Όπως ανέφερε  η κα Δούση,  Καθηγήτρια Διεθνών Θεσμών, ΕΚΠΑ, “η μελέτη αναδεικνύει ότι υπάρχει απόκλιση ανάμεσα στο θεσμικό πλαίσιο που προωθεί μια πολυεπίπεδη διακυβέρνηση και τη διοικητική πραγματικότητα στην Ελλάδα, στην οποία η συμμετοχή των δήμων στον σχεδιασμό και στη διαμόρφωση πολιτικών παραμένει περιορισμένη. Η Τοπική Αυτοδιοίκηση αναγνωρίζεται μεν ως κρίσιμος δρών στη μετάβαση προς την ανθεκτικότητα, αλλά οι πραγματικές δυνατότητες άσκησης αυτού του ρόλου παραμένουν περιορισμένες, ιδίως στον νησιωτικό χώρο, εφόσον δεν παρέχονται τα απαραίτητα εργαλεία πολιτικής.”

Θεματικές παρεμβάσεις

Η κα Έλενα Λαζάρου, Γενική Διευθύντρια του ΕΛΙΑΜΕΠ, κύριου διοργανωτή της συγκριμένης εκδήλωσής, απηύθυνε χαιρετισμό, ενώ η κα Κωνσταντίνα Καρύδη Εκτελεστική Διευθύντρια του Resilient Cities Catalyst, και Αντιπρόεδρος του Κόμβου Κλιματικής Αλλαγής έθεσε το πλαίσιο της συζήτησης μέσα από μια διαχρονική και συνολική αναφορά στην έννοια της ανθεκτικότητας. Στη συνέχεια ο κ. Αναστάσης Βάλβης, Επίκουρος Καθηγητής (εκλεγμένος) στη Διπλωματία και τη Διεθνή Οργάνωση, Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου και project manager του έργου SMILE μίλησε για τα μέχρι σήμερα συμπεράσματα από την υλοποίηση του πρόγραμματος  P2R στα νησιά Ιθάκη και Σκιάθο.

Για την ενίσχυση της κλιματικής ανθεκτικότητας και την εκτός σχεδίου δόμηση στα νησιά ο κ. Κώστας Καρτάλης, Καθηγητής ΕΚΠΑ, μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της ΕΕ για την Κλιματική Αλλαγή, IPCC Lead Author AR7, έδωσε καίρια παραδείγματα δείχνοντας πόσο η ανθεκτικότητα είναι διάτρητη, χωρίς επαρκές θεσμικό πλαίσιο και υποδομές.

Στο πάνελ «Η ενίσχυση της κλιματικής ανθεκτικότητας στα νησιά και ο ρόλος της τοπικής αυτοδιοίκησης: ύδατα, υποδομές, αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών» τονίστηκε ότι η σημασία της καλλιέργειας κουλτούρας ετοιμότητας, πρόληψης και συμμετοχής, καθώς οι στρατηγικές ανθεκτικότητας οφείλουν να συνδιαμορφώνονται με τις τοπικές κοινωνίες, ώστε να γεφυρωθεί και το δημοκρατικό έλλειμμα. Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στη διαχείριση των υδάτινων πόρων και των αποβλήτων στα νησιά, στην επαναχρησιμοποίηση του νερού – καθώς και στη σημασία της καινοτομίας και των ψηφιακών εργαλείων. Το πάνελ αποτελούνταν από τους Κωνσταντίνο Αραβώση, Καθηγητή ΕΜΠ, κάτοχο της έδρας UNESCO για την Πράσινη Καινοτομία και Κυκλική Οικονομία, Αντιπρόεδρο της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων,  Σταύρο Μαυρογένη, Δρ. Διεθνούς Κλιματικής Πολιτικής και Δικαίου, Ειδικός σε θέματα προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή Θεοδότα Νάντσου, Επικεφαλής πολιτικής, WWF Ελλάς, Γιώργο Σαχίνη, Διευθυντή Στρατηγικής και Καινοτομίας, ΕΥΔΑΠ Γιάννη Σκιαδαρέση, Area Coordinator για θέματα Έρευνας και Καινοτομίας στα θέματα Ασφάλειας, DG HOME, Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Αλεξάνδρα-Σοφία Τόγια, Διευθύνουσα Σύμβουλος, Ελληνικός Οργανισμός Ανακύκλωσης, Οικονομολόγος Περιβαλλοντολόγος με συντονίστρια την κα Ντίνα Καράτζιου, Δημοσιογράφο στη LIFO. 

Στο πανελ με τίτλο  «Προστασία της φυσικής και πολιτιστικής κληρονομιάς και ανεξέλεγκτη δόμηση» συζητήθηκαν  οι επιπτώσεις που η ανεξέλεγκτη δόμηση έχει στην ταυτότητα, το τοπίο και την ανθεκτικότητά των νησιών, καθώς αυτές οι πρακτικές είναι ουσιαστικά μη αναστρέψιμες. Τονίστηκε ότι η οικονομική ανισότητα απομακρύνει τη γη και τη δόμηση από τα χέρια των ντόπιων, οδηγώντας στην απώλεια παραδοσιακών πρακτικών και της οργανικής σχέσης ανθρώπου, κτιρίου και περιβάλλοντος. Κοινή παραδοχή όλων των ομιλητών: ο κεντρικός σχεδιασμός και η συνεργασία μεταξύ των υπουργείων, με προτεραιότητα την αξιοποίηση του υφιστάμενου κτιριακού αποθέματος και την προστασία του μικροκλίματος και της πολιτιστικής κληρονομιάς των νησιών. Στο πάνελ συμμετείχαν οι: Ελένη Αλεξάνδρου, Καθηγήτρια, Σχολή Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ Μαρία Καλτσά, Αρχιτεκτονική-έρευνα-ανάπτυξη, Ιδρυτικός Εταίρος ARC NEST PC, π. ΓΓ Υπουργείου Περιβάλλοντος, Γιώργο Λιάλιο, Δημοσιογράφο για περιβαλλοντικά και πολεοδομικά θέματα, στην Καθημερινή, Ελένη Μαΐστρου, Αρχιτέκτων, Ομότιμη Καθηγήτρια ΕΜΠ, Πρόεδρος Συμβουλίου Αρχιτεκτονικής Κληρονομιάς, ΕΛΛΕΤ, Νίκο Χαραλαμπίδη, Διευθυντή στο Ελληνικό Γραφείο Greenpeace, Ευφροσύνη Χαριτοπούλου, Επίκουρη Καθηγήτρια πολιτικής επιστήμης, Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης, ΕΚΠΑ, Διονυσία Χατζηλάκου, Διευθύντρια του Τομέα Α΄ Προστατευόμενων Περιοχών, ΟΦΥΠΕΚΑ και συντονιστής ήταν τον κ.: Θοδωρής Γεωργακόπουλος, Δημοσιογράφος – Συγγραφέας. 

Στο πάνελ με τίτλο «Κλιματική ανθεκτικότητα στην πράξη: συνεργασία με την τοπική κοινωνία»  κοινό συμπέρασμα αναδείχθηκε η ανάγκη για την ενηλικίωση της τοπικής αυτοδιοίκησης, άρα απαιτείται  πολιτική βούληση για ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις από την  κεντρική διοίκηση. Η Τοπική Αυτοδιοίκηση, κατά γενική ομολογία  δεν διαθέτει τα απαραίτητα εργαλεία, ενώ απουσιάζει από κρίσιμες αποφάσεις που την αφορούν άμεσα. Αναδείχθηκε η σημασία του συνσχεδιασμού δράσεων με την τοπική κοινωνία και η συνεργασία με την  επιστημονική και πανεπιστημιακή κοινότητα για τη μετατροπή της γνώσης σε κατανοητή πληροφορία. Το πανελ αποτελούνταν από τους Γιώργο Καμίνη, π. Δήμαρχο Αθηναίων, Αλίς Κοροβέση, Διευθύνουσα σύμβουλος ΙΝΖΕΒ, Συντονίστρια του Ευρωπαϊκού Συμφώνου για το Κλίμα στην Ελλάδα, Ιωάννη Κωνσταντάτο, Πρόεδρο, Ελληνικού Δικτύου Ανθεκτικών Πόλεων (ΕλΔΑΠ), Δήμαρχο Ελληνικού-Αργυρούπολης, Γρηγόρη Κωνσταντέλλος A΄ Αντιπρόεδρο, Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδος (ΚΕΔΕ), και Δήμαρχο Βάρης-Βούλας-Βουλιαγμένης, Θεόδωρο Τζούμα Δήμαρχο Σκιάθου και Στέλλα Τσάνη, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Τμήμα Οικονομικών Επιστημών, ΕΚΠΑ με συντονίστρια την κα: Μαρία Λογοθέτη, Πρόεδρο και Διευθύνουσα Σύμβουλο, Κόμβου Κλιματικής Αλλαγής, Εμπειρογνώμωνα Πρεσβευτή Σύμβουλο επί τιμή, Υπουργείο Εξωτερικών, Ειδική Σύμβουλο, ΕΛΙΑΜΕΠ. 

Εικαστική εγκατάσταση με τίτλο “Δυο νησιά και ολόγυρα η θάλασσα: ταξιδεύοντας στην Ιθάκη και τη Σκιάθο”

Την εκδήλωση πλαισίωσε η εικαστική εγκατάσταση με τίτλο “Δυο νησιά και ολόγυρα η θάλασσα: ταξιδεύοντας στην Ιθάκη και τη Σκιάθο” σε επιμέλεια της Ίριδας Κρητικού ως συνέχεια της πλατφόρμας «TOPOS in need» σε συνεργασία με τον Κόμβο Κλιματικής Αλλαγής. Οι δύο θεματικές νησίδες που βρίσκονταν στο φουαγιέ της εκδήλωσης αποτέλεσαν μια συλλογική εγκατάσταση με τη συμβολή έξι διακεκριμένων εικαστικών (Κατερίνα Καλλιτσουνάκη, Βιβή Περυσινάκη και Χρύσα Σκορδάκη για την Ιθάκη / Γιώτης Μπαλοδήμος, Χρίστος Παπαδάκης και Κατερίνα Τσιμιχοδήμου για τη Σκιάθο) εστιάζοντας στην ιστορία και τη μνήμη, στον νόστο του τόπου, στην οικολογία του τοπίου και την ανταλλαγή πολύτιμης εμπειρίας και γνώσης.

Με την παρουσία τους τίμησαν το συνέδριο εκπρόσωποι του Υπουργείου Εσωτερικών, των Δήμων Αθηναίων, Σκιάθου και Ιθάκης καθώς και άλλων δήμων της Ελλάδας, εκπρόσωποι Περιφερειακών ενοτήτων, διεθνών δικτύων, Κομμάτων, ιδιωτικών εταιρειών όπως ΤΙΤΑΝ, EUROPA, θεσμικών  φορέων, πανεπιστημιακών ιδρυμάτων και φορέων της κοινωνίας των πολιτών. Το συνέδριο συνέβαλε στην ενίσχυση του δημόσιου διαλόγου γύρω από την κλιματική αλλαγή, δημιουργώντας ένα δομημένο πλαίσιο για την ανταλλαγή προβληματισμών, απόψεων και συμπερασμάτων, με έμφαση τόσο στις προκλήσεις όσο και στις εφαρμόσιμες λύσεις του ζητήματος μέσα από το πρίσμα της ανθεκτικότητας.